Demokratyzacja polskiego systemu nauczania

W Polsce trwa intensywny proces wdrażania założeń nowej reformy systemu edukacyjnego. Jej efekty mają zadecydować o kierunku i jakości zmian w procesie przeobrażeń polskiego społeczeństwa, a także o przyszłym miejscu Polski w Zjednoczonej Europie.

Jednym z istotnych założeń reformy wynikającym z obserwacji i analizy kierunków przemian kulturowych  jest konieczność wykształcenia człowieka, który sprawnie i nie konfliktogennie funkcjonuje w społeczeństwie dzięki nie tyle poznanej wiedzy,  ile swoim umiejętnościom i postawom. Za bardzo ważne uznaje się nabycie takich umiejętności jak porozumiewanie się w różnych sytuacjach i efektywne współdziałanie w społeczności lokalnej, społeczeństwie, Europie, świecie.

W Polsce żadna z tych umiejętności, które są podstawą sprawnie funkcjonującego systemu demokratycznego społeczeństwa i państwa, nie została dotychczas wykształcona w stopniu wystarczającym. Polska, budująca od ponad dziesięciu lat swój system demokratyczny, musi w niezwykle przyśpieszonym tempie dokonać zmian w mechanizmach tworzących świadomość społeczną, obywatelską i europejską.

Batalia o zmianę mentalności Polaków rozegra się przede wszystkim w obszarze edukacyjnym (casus Irlandii), dlatego niezwykle ważne są wszelkie inicjatywy dostarczania nauczycielom, współkształtującym wraz ze swoimi uczniami wzorce społecznych zachowań, możliwości obserwacji mechanizmów kształtujących demokrację w tych społeczeństwach, w których funkcjonują sprawnie od wielu lat.

Rozumiejąc te potrzeby Przewodniczący Federacji Organizacji Polskich i Polsko-Duńskich w Danii „Polonia” -Roman Śmigielski i Koordynator Towarzystwa Krzewienia Oświaty Polskiej w Danii Roman Miedzianogóra – zorganizowali przy współpracy z duńskim Komitetem Helsińskim Praw Człowieka seminarium poświęcone demokratyzacji polskiego systemu nauczania .Inicjatywę Federacji „Polonia” wsparły finansowo Fundusz Demokratyzacji Duńskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Starostwo powiatu grójeckiego, gmina Piaseczno oraz Mazowiecki Instytut Doskonalenia Nauczycieli w Grójcu. Seminarium odbyło się w Kopenhadze w dn. 28.01 – 02.02.2001 roku. Uczestnikami seminarium było 30 reprezentantów wszystkich ogniw systemu nauczania w Polsce w skali powiatowej i gminnej: Starosta powiatu grójeckiego, vice burmistrz gminy Piaseczno, nauczyciele liceów pełniący funkcje doradców metodycznych, wykładowcy Mazowieckiego Instytutu Doskonalenia Nauczycieli, dyrektorzy gimnazjów i szkół podstawowych, radni powiatowi pracujący w komisjach oświatowych oraz nauczyciele i nauczyciele związkowcy.

Program seminarium jak i realizacja jego kolejnych etapów zostały starannie przemyślane i koncentrowały się wokół trzech głównych nurtów rozważań:

1.        Uwarunkowania rozwoju duńskiej demokracji. Wizja edukacyjna a kierunek rozwoju szkolnictwa duńskiego.

2.        Demokracja w duńskiej szkole na poziomie podstawowym i średnim.

3.        Realizacja prawa do nauczania języka ojczystego a polska emigracja. Polsko- duńskie związki historyczne.

Uczestnicy seminarium zwiedzili Parlament Duński, w którym wysłuchali wykładu Pani poseł Gitte Lillelund Bech, członka Komisji Parlamentarnej do spraw szkolnictwa, w którym posłanka zaprezentowała charakterystykę duńskiego systemu edukacyjnego. Zostali także przyjęci przez Vice burmistrza do spraw Młodzieży i Oświaty miasta Kopenhagi, który wygłosił prelekcję na temat „Wizja edukacyjna władz miejskich oraz kierunek rozwoju szkolnictwa” uzupełniony wystąpieniem doradcy z kopenhaskiego Kuratorium Pani Marety Schřbel , która przedstawiła zasady demokracji w duńskiej szkole podstawowej.

Wszystkie te prelekcje były doskonałym wstępem do bezpośredniego kontaktu ze szkołami, w których można było obserwować przełożenie zasad, jakimi kieruje się państwo i demokratyczne społeczeństwo na praktykę edukacyjną. Seminarzyści zostali podzieleni na dwie grupy. Jedna z nich w ciągu dwu kolejnych dni odwiedziła dwie szkoły podstawowe: na Mattheusgade i w Sundbyřster, gdzie uczestnicy mogli zobaczyć, w jaki sposób przygotowuje się uczniów do funkcjonowania w demokracji oraz poznać bardzo ważny obszar pracy szkół, jakim jest współpraca z rodzicami i społecznością lokalną. Druga grupa w tym samym czasie miała spotkanie z młodzieżą i rektorami gimnazjów na Christianshavn i Gimnazjum Sankt Annć. W pierwszym z gimnazjów słuchacze obserwowali lekcję dotyczącą udziału uczniów w procesie zarządzania szkołą, prowadzoną przez Rektora Jensa Bencke, natomiast w Gimnazjum Sankt Annć uczestnicy obejrzeli lekcję języka angielskiego oraz wysłuchali wystąpienia uczennicy tej szkoły, z pochodzenia Polki, wspomaganej przez przewodniczącego Rady Uczniów, o faktycznym wpływie uczniów na proces współzarządzania szkołą. Godnym uznania jest ładny gest Rektora Gimnazjum, Poula Markussena, który zaprosił na zajęcia uczennicę mówiącą doskonale po polsku. Umiejętność tę nabyła na lekcjach języka polskiego prowadzonych przez nauczyciela języka polskiego w Danii, Pana Romana Miedzianogórę.

Obserwację zasad funkcjonowania demokracji w szkolnictwie duńskim pogłębiło spotkanie z doradcami oświatowymi w Kuratorium kopenhaskim – Paniami Marete Kjćrgaard i Ullą Fogg, które scharakteryzowały formy i metody pracy doradców, a także przedstawiły problemy wynikające z funkcjonowania w duńskim społeczeństwie różnych grup etnicznych.

Uczestnicy seminarium mieli także okazję poznać pracę Kopenhaskiego Związku Zawodowego Nauczycieli, w którego siedzibie odbyli spotkanie z jego Sekretarzem, Ivanem Jespersenem. Dużym zaskoczeniem dla nauczycieli polskich była prezentacja ilościowa pensum duńskich nauczycieli, która w Polsce wzbudza liczne kontrowersje. Okazało się, że całą pracę nauczyciela jednak można przeliczyć na efektywne godziny.

Z dużym zainteresowaniem seminarzyści oczekiwali na wykład Asada Ahmeda, konsultanta gminnego Wydziału ds. Oświaty i Młodzieży, który przedstawił założenia Projektu SSP dotyczącego współpracy szkoły, Policji i Wydziału ds. Socjalnych, uhonorowanego w Brukseli europejską nagrodą „European Crime Prevent Award 2000”. Projekt dotyczył całokształtu działań podjętych w celu rozwiązania problemów z młodymi przestępcami w dzielnicy Tingbjerg. Wiele elementów proponowanych rozwiązań mogłoby stanowić podstawę dla podobnych działań w Polsce zagrożonej wzrastającą falą przestępczości wśród młodzieży. Wykład i ożywiona dyskusja odbyły się w Domu Polonii w Kopenhadze. Także tam uczestnicy dowiedzieli się z wystąpienia Romana Śmigielskiego o nowej ustawie w prawodawstwie duńskim dotyczącej przyznawania stypendiów dla wszystkich obywateli niezależnie od ich wieku, chcących podjąć studia.

W bardzo intensywnie realizowanym programie nie zabrakło miejsca na „polonica”. Do nich należy zaliczyć wizytę w Izbie Polskiej w Taagerup, gdzie ze wzruszeniem oglądano, dzisiaj mające wartość nie tylko emocjonalną ale także muzealną, dowody obecności w życiu Duńczyków polskich robotnic sezonowych, których praca miała znaczący udział w podniesieniu zamożności społeczeństwa duńskiego. W Muzeum, będącym obecnie zabytkiem klasy zerowej, podejmował gości duński dziennikarz Torsten Elsvor, szczególnie zasłużony dla polskiej kultury poza granicami kraju, członek władz Federacji „Polonia”.

W Domu Polonii uczestnicy seminarium spotkali się także z jego władzami oraz Przewodniczącym Federacji Romanem Śmigielskim i Koordynatorem TKOP Romanem Miedzianogórą, którym mieli okazję podziękować za wspaniały projekt programu i poziom jego realizacji.

Ostatnim merytorycznym punktem programu był wykład Margarety Kępińskiej Jacobsen w Komitecie Helsińskim Praw Człowieka, która przedstawiła międzynarodowe standardy w prawach człowieka do kultury. Panią Margaretę uczestnicy mogli poznać już pierwszego dnia pobytu w Danii ponieważ była ich tłumaczką i wszechstronnym cicerone. Towarzyszyła swym gościom nie tylko w Parlamencie, w Ratuszu lecz także na wycieczce na północną Zelandię, gdzie zwiedzano Kronborg oraz zamek Frederiksborg.

Pracownicy polskiej oświaty wysoko ocenili stopień przydatności zaproponowanego programu w ich pracy zawodowej. Wyrażano opinię, że wiele rozwiązań może zostać zaadaptowanych do polskich warunków. Szczególną uwagę zwrócono na elementy mogące mieć decydujący wpływ na zwiększenie stopnia demokratyzacji polskiego systemu szkolnego: zagwarantowanie większego udziału rodziców i uczniów w oświatowych procesach decyzyjnych, poczucie współodpowiedzialności za szkołę kształtowane także poprzez współudział w szkolnych decyzjach finansowych, umiejętność uczenia się we współpracy, osiąganie społecznej dojrzałości poprzez planowanie własnego rozwoju z poszanowaniem praw innych ludzi. Doradcy metodyczni zwrócili uwagę na często wykorzystywaną w szkolnictwie duńskim metodę projektów, która angażuje grupy uczniowskie, uczy planowania, umiejętności działania w zespole, tak poszukiwanej na polskim rynku pracy, oraz współodpowiedzialności.

Organizatorzy przeprowadzili końcową ewaluację programu i stopnia jego realizacji. Oceny uczestników były bardzo wysokie. Najważniejsza będzie jednak ewaluacja odroczona. Jakie pomysły i projekty zrodzi uczestnictwo w seminarium? W jaki sposób obserwacje poczynione w Danii zostaną przełożone na konkretne działania w Polsce? Jak zaowocuje ta mądra, przemyślana inicjatywa Federacji „Polonia” która w ten sposób pomaga swemu krajowi budować demokratyczne społeczeństwo?

Uczestnicy seminarium są przekonani, że pytania te nie pozostaną bez konstruktywnej odpowiedzi z Polski.

                                                                                                 Dr Maria Olszewska

                                                                                                         Mazowiecki Instytut Doskonalenia Nauczycieli

                                                                                                  Doradca Metodyczny Nauczycieli Języka Polskiego

                                                                                        szkół średnich w powiecie grójeckim